De overheid wil met nieuwe stikstofmaatregelen het zogenoemde stikstofslot doorbreken. Deze maatregelen kunnen ingrijpende financiële gevolgen hebben voor agrarische bedrijven. Wanneer ondernemers hierdoor onevenredig worden geraakt, kunnen zij onder voorwaarden aanspraak maken op nadeelcompensatie. Dit blog zet de belangrijkste voorwaarden op een rij.
Wat is nadeelcompensatie?
Nadeelcompensatie is een vergoeding voor schade die ontstaat door rechtmatig overheidshandelen. Denk aan het instellen van stikstofstroken langs Natura 2000‑gebieden of een verbod op het gebruik van stikstofhoudende kunstmest.
In beginsel dragen burgers en bedrijven maatschappelijke lasten zelf, omdat overheidsmaatregelen worden genomen in het algemeen belang. Soms treft een rechtmatige maatregel echter een beperkte groep burgers of ondernemingen aanzienlijk zwaarder dan anderen. In die gevallen kan compensatie gerechtvaardigd zijn.
Nadeelcompensatie verschilt van schadevergoeding wegens onrechtmatig overheidshandelen; daarvoor gelden andere juridische regels.
Wanneer komt u in aanmerking voor nadeelcompensatie?
Voor nadeelcompensatie moet aan meerdere voorwaarden zijn voldaan.
1 Rechtstreeks verband maatregel-schade
Er moet een rechtstreeks verband bestaan tussen de stikstofmaatregel en de geleden schade. Als benadeelde moet u dit verband aannemelijk maken.
2 Abnormale en speciale last
U moet aantonen dat u door een in het algemeen belang genomen maatregel onevenredig zwaar wordt getroffen. De maatregel moet voor u zowel een abnormale als een speciale last vormen.
- Een abnormale last is aan de orde wanneer de schade uitstijgt boven het normale maatschappelijke risico of ondernemersrisico. Ondernemers hebben altijd te maken met maatschappelijke ontwikkelingen, veranderende marktomstandigheden of gewijzigd overheidsbeleid en regelgeving. Voor nadeelcompensatie moet duidelijk zijn dat de schade buiten dit gewone ondernemersrisico valt.
- Een speciale last doet zich voor wanneer de schade een beperkte groep personen of ondernemingen onevenredig zwaar treft in vergelijking met anderen in een vergelijkbare positie.
3 Geen risicoaanvaarding
Er mag geen sprake zijn van risicoaanvaarding. Deze kent twee vormen:
- Actieve risicoaanvaarding: de verzoeker heeft handelingen verricht (zoals een aankoop of investering) terwijl hij kon voorzien dat de overheid nadelige maatregelen zou nemen.
- Passieve risicoaanvaarding: de benadeelde heeft geen passende maatregelen genomen, terwijl hij daartoe wel in staat was en kon voorzien dat toekomstige overheidsmaatregelen dit later onmogelijk zouden maken. Bij aangekondigde toekomstige regels of verboden moet de benadeelde de schade naar redelijkheid zoveel mogelijk beperken.
4 Niet anderszins verzekerd
De schade mag niet al op andere wijze zijn gecompenseerd. Voorbeelden zijn:
- aankoop of onteigening van een pand of perceel
- beroep op een specifiek fonds
- gebruik van een uitkoopregeling of subsidie.
Compensatie hoeft niet altijd uit een geldbedrag te bestaan; ook een vergoeding in natura kan ertoe leiden dat de schade als ‘anderszins’ vergoed wordt beschouwd.
5 Geen eigen schuld
Tot slot mag er geen sprake zijn van toerekenbare eigen schuld aan de zijde van de ondernemer die verzoekt om nadeelcompensatie.
Conclusie
Nadeelcompensatie kan een belangrijk instrument zijn voor ondernemers en vastgoedeigenaren die onevenredig worden getroffen door stikstofmaatregelen. De drempel voor vergoeding ligt echter relatief hoog. Niet iedere financiële tegenvaller komt voor compensatie in aanmerking, en de beoordeling hangt sterk af van de specifieke omstandigheden.
Heeft u vragen of wilt u advies? Neem contact met ons op
Het verkrijgen van nadeelcompensatie blijkt vaak een complexe zaak die vraagt om juridische expertise. Binnen onze praktijk in het vastgoed- en omgevingsrecht hebben wij regelmatig te maken met vragen over dit onderwerp. Heeft u een vraag of wilt u advies? Neem gerust contact op met Jacoline Kroon: jacoline.kroon@kienhuislegal.nl / 06-49961628 en/of Tobias van Stelten: tobias.vanstelten@kienhuislegal.nl / 06-30116182.
(Foto: Ries Bosch, via Unsplash)
