De Didam-arresten stellen strenge eisen aan gronduitgifte door overheden. Deze gelden bij verkoop en ook het verpachten van gronden. Uit de Didam-arresten volgt dat in een gunningsprocedure de selectiecriteria objectief, toetsbaar en redelijk moeten zijn, om zo gelijke kansen te bieden aan alle potentiële gegadigden. Ondanks deze eisen zijn meer subjectieve criteria ook toegestaan, mits deze relevante punten vooraf bekend zijn. Dit bleek uit een vonnis in kort geding van 17 maart 2026.
Zaak over selectiecriteria gunningsprocedure pacht
In deze zaak gaat het over een melkveehouder die al jarenlang landbouwgrond pachtte van een gemeente. Toen de bestaande pachtovereenkomsten afliepen, organiseerde de gemeente een openbare selectieprocedure om de grond opnieuw te verpachten. Na een aanvankelijk mislukte gunningsprocedure startte de gemeente een nieuwe gunningprocedure. Een van de selectiecriteria van de gemeente was om in een eigen toelichting concreet en onderbouwd uiteen te zetten hoe het agrarisch bedrijf een bijdrage levert aan de verbrede landbouw. Daarmee heeft de gemeente aansluiting gezocht bij de beleidsdoelstellingen in haar eigen Omgevingsvisie.
De gemeente gunde de landbouwgrond uiteindelijk niet aan de melkveehouder in kwestie, maar aan een derde. De melkveehouder was het hiermee oneens, omdat het criterium ‘wijze van bijdrage aan verbrede landbouw’ een subjectief criterium is. Hij startte een kort geding om de gronden alsnog aan zich gegund te krijgen.
Oordeel rechtbank: gemeente mag subjectieve criteria hanteren
De rechtbank gaf de melkveehouder geen gelijk. Overheden mogen namelijk, binnen bepaalde grenzen, ook kwalitatieve en deels subjectieve criteria hanteren. Denk aan maatschappelijke impact, duurzaamheid of bijdrage aan “verbrede landbouw”.
De beoordeling van de uiteenzetting van de melkveehouder over de bijdrage aan de verbrede landbouw draagt een zekere mate van subjectiviteit in zich. De beoordelingscommissie ‘waardeert’ immers de beschrijving c.q. argumenten van de inschrijver. De gemeente is daarom gehouden te beoordelen op basis van punten waarvan vooraf voldoende bekend was dat deze relevant waren voor de beoordeling van de eigen toelichting. Zij zal voldoende inzicht moeten geven in de relevante redenen die ten grondslag liggen aan de puntentoekenning voor de eigen toelichting van de inschrijvers.
In dit geval vond de rechter dat de gemeente aan deze eisen had voldaan. Anders gezegd: de gemeente mocht in het kader van haar beleidsvrijheid het selectiecriterium vormgeven op de wijze zoals zij dat heeft gedaan.
Inhoud telt, maar presentatie ook
Opvallend is dat de melkveehouder inhoudelijk wel degelijk punten scoorde, bijvoorbeeld op duurzame landbouw. Toch bleek zijn toelichting relatief summier. Andere inschrijvers hadden uitgebreider beschreven hoe zij bijdragen aan maatschappelijke doelen, zoals innovatie, educatie en lokale betrokkenheid. Zijn summiere toelichting pakte nadelig voor hem uit.
Conclusie
Deze zaak laat zien dat procedures rond pacht en gronduitgifte steeds juridischer worden. Voor ondernemers betekent dit dat zij niet alleen moeten investeren in hun bedrijfsvoering, maar ook in hun juridische strategie en communicatie. Een zorgvuldige inschrijving en een goed onderbouwd verhaal kunnen uiteindelijk het verschil maken.
Contact
Heeft u vragen over pacht, grondverdeling en subjectieve criteria? Neem gerust contact op met Jacoline Kroon. Zij is gespecialiseerd in het agrarisch recht met speerpunten in het agrarisch milieurecht, natuurwetgeving, productierechten, pacht, GLB-subsidies en aanverwante civielrechtelijke vraagstukken. Dit kan via jacoline.kroon@bosselaar.nl of 06-49961628.
(Foto Leon Ephraïm, via Unsplash)
